Pitch, tempo ve key lock: tempo değişince ton nasıl kayar?

01Yüzde 6 kuralı

Pikapta ya da key lock kapalı bir player'da pitch'i artırmak sesi hızlandırır ve aynı oranda tizleştirir. Bir yarım ses yaklaşık %5,95'lik bir hız değişimidir; pratikte %6 diye hatırlanır.

• +%6 ≈ bir yarım ses yukarı → çarkta 7 adım ileri (8A → 3A)
• −%6 ≈ bir yarım ses aşağı → çarkta 7 adım geri (8A → 1A)
• +%12 ≈ iki yarım ses yukarı → çarkta 2 adım ileri (8A → 10A)

Bu değerlerin arasındaki pitch'ler (ör. %3) sesi iki tonun arasına düşürür: parça akortsuz duyulur ve hiçbir tonla tam oturmaz. Hesabı pitch → ton hesaplayıcıyla anında yapabilirsin.

02Key lock (master tempo) ne yapar?

Key lock açıkken player tempoyu değiştirirken perdeyi sabit tutar. Yani parça hızlansa da tonu değişmez. Bunu yapmak için ses gerçek zamanlı olarak zamanda esnetilir (time-stretch).

Bedeli kalitedir: küçük değişimlerde (±%3–4) fark neredeyse duyulmaz, ama büyük değişimlerde vokaller metalik, davulların atakları yumuşak duyulabilir. Kural olarak tempo farkı büyükse key lock'u açık tut ama aradaki farkı küçük tutacak parçalar seç.

03Hangi durumda kapalı, hangi durumda açık?

• Açık: harmonik miks yaparken ve tempoyu birkaç yüzdeden fazla değiştirdiğinde. Etiketteki ton geçerli kalır.
• Kapalı: plak hissini korumak istediğinde ya da tempo değişimi çok küçükken (±%1–2; ton kayması bir yarım sesin üçte biri kadardır ve çoğu kulak fark etmez).
• Bilinçli kullanım: key lock'u kapatıp pitch'i tam %6 artırmak, parçayı bir yarım ses yukarı taşır. Uyumsuz bir parçayı uyumlu tona getirmek için kullanılabilir.

04Yarım ve çift tempo

70 BPM'lik bir hip-hop parçası 140 BPM'lik bir dubstep parçasıyla aynı ızgaraya oturur: her vuruş diğerinin iki vuruşudur. Programlar da bazen tempoyu yarım ya da çift bulur. Bir parçanın BPM'i tuhaf görünüyorsa iki katına ya da yarısına bak; BPM sayfasındaki tap tempo ile kendin de sayabilirsin.

05BPM'den milisaniyeye

Delay ve reverb efektlerini parçaya oturtmak için vuruş süresini bilmek gerekir: 60.000 ÷ BPM bir vuruşun milisaniyesidir. 128 BPM'de bir vuruş 468,75 ms, yarım vuruş 234,4 ms'dir. BPM sayfasında tüm nota değerleri için tablo var.

06Pratik akış

1. Parçalarını analiz edip ton ve BPM'i etikete yaz (ton ve BPM bulucu).
2. Seti tempo aralıklarına göre grupla; aynı grupta key lock açıkken tonlar geçerli kalır.
3. Gruplar arasında büyük tempo sıçraması gerekiyorsa key lock'u kapatıp pitch'in tonu nereye taşıdığını hesaplayıcıdan kontrol et.